Savcılar Askerlikten Muaf mı? Etik, Epistemolojik ve Ontolojik Bir Sorgulama
Bir sabah, kahvemi yudumlarken aklıma bir soru takıldı: “Bir kişi, adaletin en yüksek temsilcisi olarak hukuk önünde karar verirken, aynı kişi neden savaşın, şiddetin ve çatışmanın içinde yer almak zorunda kalsın?” Bu soru, aslında çok daha derin bir tartışmayı gündeme getiriyor: Savcılar, bir toplumun hukuk sisteminde kamu düzenini sağlamakla görevliyken, askerlik gibi şiddet içeren bir yükümlülüğe tabi tutulmalı mı? Bu soruyu felsefi bir bakış açısıyla ele almak, etik, epistemolojik ve ontolojik düzeyde önemli açılımlar sağlayabilir.
Bu yazıda, savcıların askerlikten muaf olup olmaması konusunu üç felsefi perspektiften tartışacağız. Etik sorularla, bilgi kuramı ile ve varlık anlayışımızla nasıl ilişkilendiğini irdeleyeceğiz. Bu soruya dair çeşitli filozofların görüşlerini ve güncel tartışmaları inceleyecek, sorunun bir adalet sorusu olmaktan öte, insanın varoluşsal ve toplumsal sorumluluklarıyla nasıl kesiştiğine dair daha derinlemesine bir çözümleme yapacağız.
Etik Perspektif: Adalet ve Şiddet İkilemi
Etik, doğru ile yanlış arasındaki sınırları belirlemeye çalışan bir felsefe dalıdır. Savcıların askerlikten muaf olup olmamaları, bu anlamda etik bir soruya işaret eder. Bir savcı, hukukun üstünlüğünü sağlamakla yükümlü bir figürdür ve bu görev, genellikle adaletin sağlanması, suçluların cezalandırılması ve mağdurların korunması gibi yüksek değerler üzerine temellenir. Savcının görevi, hukuki bir çerçeve içinde, adil bir şekilde kararlar almak ve kamusal düzeni sağlamak olmalıdır.
Ancak bu rol, onu şiddet içeren bir kurumda, örneğin askerlikte yer alma sorumluluğundan muaf tutmaya yeter mi? Etik olarak bu soruyu tartışırken, Emmanuel Kant’ın “Evrensel Ahlak Yasası” anlayışından faydalanabiliriz. Kant’a göre, bir eylemin ahlaki olarak doğru olabilmesi için, o eylemin evrensel bir yasa haline gelmesi gerekir. Yani, bir kişinin savcı olarak işlediği her eylemin, başkaları tarafından da benimsenmesi gerektiği bir temel üzerine inşa edilmesi gerekir. Buradan hareketle, bir savcının hukuku temsil etmesi ve şiddet içeren bir durumda, örneğin savaşta yer alması, bir tür çelişki oluşturmaz mı? Hukukun evrensel ve barışçıl doğası ile savaşın şiddetini barındıran askerlik, etik açıdan bir tutarsızlık yaratabilir.
Kant’ın deontolojik etik anlayışı, eylemlerimizin yalnızca sonuçlarına değil, aynı zamanda ahlaki doğruluğuna da odaklanmamız gerektiğini söyler. Eğer bir savcı, hukukta adaleti savunuyorsa, o zaman onun bir savaşta yer alması, şiddet ve öldürme eylemleriyle çelişir. Yani, etik açıdan, bir savcının askerlikten muaf tutulması, aslında hem hukukun hem de bireysel sorumluluğun korunduğu bir durum gibi görünebilir.
Epistemolojik Perspektif: Hukukun Doğası ve Bilgi Kuramı
Epistemoloji, bilginin doğasını, kaynaklarını ve doğruluğunu sorgulayan bir felsefe dalıdır. Burada, bir savcının askerlikten muaf olup olmaması meselesi, hukuki bilgi ve adaletin doğasıyla bağlantılıdır. Savcı, hukuku bilen ve uygulayan bir figürdür. Fakat bir hukuk sisteminin temeli, sadece yazılı yasalar değil, aynı zamanda o yasaların insan aklı ve toplum anlayışıyla uyumlu olmasıdır. Bu nedenle, bir savcının askerlikten muaf tutulması, toplumsal düzenin ne şekilde şekillendiğine dair derin epistemolojik soruları gündeme getirir.
Bir savcı, askeri hizmetin gerekliliği üzerine düşünürken, aynı zamanda hukuk ve adaletin anlamı üzerine de düşünmelidir. Hukukun temel ilkeleri, bilgi kuramı açısından “doğru”yu ve “yanlışı” belirlemekle yükümlüdür. Ancak bir asker, bilfiil şiddetle uğraşırken, bir savcı, bu şiddeti denetleyerek adaleti sağlamaya çalışır. Buradaki epistemolojik sorular, bir savcının askeri şiddetle olan ilişkisinin bilgi kuramı açısından nasıl değerlendirileceğine dairdir.
Thomas Hobbes’un Leviathan adlı eserinde, insanların doğasında çatışma ve şiddet olduğunu ve bunun ancak güçlü bir devletin varlığıyla kontrol altına alınabileceğini savunur. Eğer bir savcı, şiddeti engellemek için çalışıyorsa, o zaman aynı kişi, neden başka bir bağlamda bu şiddetle doğrudan ilgileniyor olmalı? Bu epistemolojik bağlamda, hukuk ve askerlik arasındaki ilişkiyi sorgularken, bir savcının epistemik sorumluluğu da devreye girer. Bilginin doğru ve adil bir biçimde kullanılması gerektiği ilkesi, savcıların bir savaşın parçası olamayacaklarını gösteriyor olabilir.
Ontolojik Perspektif: Varlık ve Savaşın Yeri
Ontoloji, varlık felsefesidir; varlığın ne olduğunu, insanın dünyadaki yerini sorgular. Bu soruyu sormak, savcıların askerlikten muaf olup olmamalarıyla ilişkilidir çünkü askerlik, doğrudan insanın varoluşsal anlamına, savaşın insanı nasıl dönüştürdüğüne dair önemli bir sorudur. Savaş, ontolojik olarak, insanın barışa olan temel yönelimine aykırıdır. İnsan varoluşunun amacı, çoğu filozofa göre, barışı ve düzeni sağlamak olmalıdır.
Jean-Paul Sartre, varoluşçuluk anlayışında, insanın özünün önce geldiğini ve bireylerin seçimlerinin, eylemlerinin doğasını belirlediğini savunur. Sartre’a göre, bir insanın “asker” olması, onun varoluşsal özünü, yani insan olmanın anlamını, değiştirebilir. Bir savcı, savaşın parçası olursa, bu onun varlık anlamını da sorgulatan bir durumdur. Savcının görevi, toplumun varlığını adaletle sağlamakken, askerlik bu varlık anlayışına ters düşer. Çünkü askerlik, genellikle şiddetle, varoluşsal bir tehdit yaratmakla ilişkilidir.
Bir savcının askerlikten muaf tutulması gerektiği ontolojik açıdan düşünüldüğünde, burada insanın barışa olan doğrudan eğilimi ve toplumsal düzene olan katkısı önemlidir. Savcı, hukuku temsil ederken, doğrudan bir şiddet kaynağının parçası olmamalıdır. O zaman, savcıyı askerlikten muaf tutmak, ontolojik olarak doğru bir yaklaşımdır, çünkü adalet ve barışın savunulması, insanın doğal eğilimleriyle daha uyumlu bir davranıştır.
Sonuç: Derinlemesine Bir Sorgulama
Savcıların askerlikten muaf olup olmaması sorusu, yalnızca hukukun ve adaletin değil, insanın etik, epistemolojik ve ontolojik sorumluluklarının da sınırlarını zorlar. Etik açıdan, adaletin savunucusu olan bir kişinin şiddetle ilişkili olmaması gerektiğini savunabiliriz. Epistemolojik olarak, hukukun bilgi temelli doğası ile askerlik arasındaki çelişkiler göz önüne alındığında, bir savcının şiddetle olan ilişkisinin sorgulanması gerekir. Ontolojik açıdan ise, insanın barışa olan eğiliminin, onun varoluşsal anlamı açısından belirleyici olduğu söylenebilir.
Ancak, bu soruya verilen her cevap, toplumsal normların, hukuk sistemlerinin ve insan doğasının farklı yorumlarına dayanır. Savcılar askerlikten muaf mı olmalıdır? Bu soruya verilen yanıt, adaletin doğasını ve insanın toplumsal sorumluluklarını sorgulatan bir felsefi tartışma alanıdır. Peki, sizce adaletin temsilcisi, şiddetten ve savaşın yıkıcılığından ne kadar uzak durmalıdır?