Parıltılı Bilgi Köşesi Yazılar

“Mayası bozuk olmak” deyiminin anlamı ve kökeni “Mayası bozuk olmak” Türkçede kalıplaşmış bir deyim olarak yer alır. Bu deyimin temelinde, “maya” kelimesinin mecaz anlamı yatar: aslında hamurun kabarmasını sağlayan ve işlevsel bir unsur olarak düşünülen maya, burada bir kişinin karakterini, doğuştan ya da sonradan edinilmiş temel özelliklerini simgeler. ([lafsozluk.com][1]) Deyimin tümüyle anlamı ise şöyle özetlenebilir: “Kötü yaradılışlı, karaktersiz, güvenilmez” kişi için kullanılır. ([Dersimiz][2]) Kelime kökenine bakıldığında, “maya”nın hamur ve yoğurt gibi kültürlerle ilgili hazırlıklarda kullanılan canlı/katalizör bir unsur olması nedeniyle “bir şeyin içindeki asıl olan, kabarmayı sağlayan unsur” anlamlarını içerdiği görülmektedir. ([lafsozluk.com][1]) Bu bağlamdan yola çıkarak “mayası bozuk” ifadesi, o kişinin “özünde ya da…

Süperior Ne Demek? Psikolojik Bir Mercekten Bakış Kelimeler, toplumlar ve bireyler arasında bir köprü kurar, ama bazen bir kelimenin anlamı, sadece sözlük tanımından çok daha fazlasını ifade eder. “Süperior” kelimesi, bazen bir kişinin kendisini ya da başkalarını “üstün” ya da “daha iyi” olarak gördüğü durumları tanımlar. Bu kelime, çok farklı bağlamlarda karşımıza çıkabilir: iş hayatında, sosyal ilişkilerde, hatta kendi iç dünyamızda. Peki, birinin kendisini superior olarak görmesi veya başkalarına üstünlük taslaması, psikolojik olarak ne anlama gelir? Bu yazıda, “süperior” kavramını, bilişsel, duygusal ve sosyal psikoloji açılarından inceleyeceğiz ve insanların bu tür düşünce ve davranışlarının ardındaki psikolojik süreçleri keşfedeceğiz. İnsan davranışlarını…

Kalker Hangi Taşa Dönüşür? Toplumsal Güç İlişkileri ve Dönüşüm Üzerine Bir Siyasi Analiz Toplumsal yapıları incelediğimde, ilk aklıma gelen şeylerden biri, nasıl ki bir kayaç zamanla başka bir kayaya dönüşebilir, toplumların da benzer bir dönüşüm sürecinden geçtiğidir. Kalker gibi sıradan bir kayaç, belirli çevresel koşullar altında mermer gibi çok daha sert ve değerli bir hale gelebilir. Peki, toplumlar da kalkerin bu dönüşümünden geçiyor mu? Eğer geçiyorlarsa, hangi koşullar altında, hangi güç dinamikleri bu dönüşümü tetikliyor? Bu yazı, kalkerin bir taş olarak hangi taşlara dönüşebileceğini ve toplumsal yapıların benzer bir dönüşüm sürecini nasıl yaşadığını, iktidar, kurumlar, ideoloji ve vatandaşlık çerçevesinde inceleyecek.…

Antibiyotik Aynı Saate Alınmazsa Ne Olur? Hepimiz hayatımızın bir döneminde antibiyotik kullanmışızdır. Öksürükten tutun da enfeksiyon tedavilerine kadar, antibiyotikler sağlığımızı geri kazanmada önemli bir rol oynar. Ancak bu ilaçları doğru kullanmak, tedavinin etkinliği açısından hayati önem taşır. Bir de şöyle bir soru var: Antibiyotik aynı saatte alınmazsa ne olur? Hepimiz bir şekilde antibiyotik alırken, her gün belli saatlerde almayı unutuyoruz ya da bazen “ne fark eder ki” diye düşünüyoruz. Ama bu aslında düşündüğümüz kadar basit bir konu değil. Hadi, bunu biraz daha derinlemesine inceleyelim. Antibiyotiklerin Doğru Kullanımı: Dünyada ve Türkiye’de İster Türkiye’de olun, ister başka bir ülkede, antibiyotiklerin doğru bir…

Sokullu Ailesi ve Güç İlişkileri: Siyasetin Toplumsal Temelleri Bazen, geçmişin topraklarında kaybolmuş bir isim, siyasal yapıları anlamamız için anahtar bir ipucu sunar. Bir ailenin kökeni, bir hükümetin yapısını, bir imparatorluğun yükselmesini ya da düşüşünü şekillendirebilir. Sokullu ailesi, Osmanlı İmparatorluğu’nun en güçlü ve etkili ailelerinden biri olarak tarihe geçmiş, ancak bu ailenin nereli olduğu, sadece biyolojik bir sorudan çok, siyasi ve toplumsal dinamikleri anlamamıza hizmet eden bir soru olabilir. İktidar, güç ilişkileri, ideolojiler, kurumlar ve yurttaşlıkla ilişkilendirdiğimizde, Sokullu ailesinin tarihsel olarak nasıl şekillendiği ve Osmanlı’daki meşruiyet süreçlerine etkisi, yalnızca yerel değil, evrensel bir siyasal analiz sunar. Sokullu ailesinin nereli olduğu sorusuna…

Afyon Şurubu Haram Mıdır? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme Afyon şurubu, Türkiye’de zaman zaman tartışmalı bir konu olarak gündeme gelir. Özellikle dini açıdan bakıldığında, Afyon şurubunun haram olup olmadığı sorusu, kişisel inançlar, toplumsal normlar ve kültürel değerler gibi birçok faktöre bağlı olarak farklı şekillerde cevaplanabilir. Bu yazıda, Afyon şurubu haram mıdır sorusunu sadece dini bir perspektiften değil, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bakış açılarıyla da inceleyeceğim. Çünkü sokakta gördüklerim, toplu taşımadaki sohbetler, işyerinde karşılaştığım durumlar, hep bu tür meselelerin sadece bireylerin inançlarını değil, toplumun farklı kesimlerini nasıl etkilediğini de gösteriyor. Afyon Şurubu: Geleneksel Bir İhtiyaç…

♾ Ne Emojisi? Sonsuzluk, İktidar ve Toplumsal Düzen Üzerine Düşünceler Güç, iktidar, toplum, düzen… Bazen basit bir sembol veya işaret, tüm bu karmaşık ve birbirine bağlı kavramları anımsatabilir. Hayatımızın her alanına nüfuz eden güç ilişkileri, toplumsal normlar ve bireysel haklar arasında dengede durmaya çalışan bir toplumda, “sonsuzluk” kavramı bir emoji ile karşımıza çıkabiliyor. ♾ emojisi, belki de toplumsal yapının sonluluğu ve sınırlılığı karşısında insanın en temel arzusunun bir yansımasıdır: Sonsuzluk. Fakat, sonsuzluk her zaman güven ve özgürlüğün sembolü müdür? Toplumsal düzende sürekli bir yenilik, reform ve değişim ihtiyacı gibi görünen bu sembol, aynı zamanda iktidar, meşruiyet ve katılım üzerine derin…

İngilizcede Aylar Nasıl Sıralanır? Derinlemesine Bir İnceleme Bir sabah uyandığınızda, takviminizde hangi ay olduğunu görmek, aslında çok sıradan bir şey gibi gelebilir. Ancak, tarih boyunca ayların sıralanışı, kültürler, takvim sistemleri ve dilin evrimiyle şekillenmiştir. Bugün, İngilizcede aylar nasıl sıralanır sorusuna odaklanarak, bu sıralamanın kökenlerine ve nasıl dünya çapında kabul gördüğüne dair derinlemesine bir keşfe çıkalım. Takvimlerin Evrimi: Bir Zamanlar ve Bugün Günümüzde kullandığımız Gregoryen Takvimi, aslında geçmişin birçok farklı takvim sisteminin birleşimidir. Roma İmparatorluğu’nda kullanılan Julian Takvimi, ilk büyük adımını atmıştı, ancak zamanla bu takvimdeki küçük hatalar, Gregoryen Takvimi’ne dönüşüme yol açtı. Gregoryen Takvimi’nin ortaya çıkışı 1582 yılına dayansa da,…

Talep Bölgesi: Toplumsal Yapılar ve İhtiyaçlar Arasındaki İlişki Toplumları ve bireyleri anlamak, genellikle onların ihtiyaçları ve bu ihtiyaçların karşılanma biçimlerine bakmakla başlar. Her bireyin farklı gereksinimleri vardır, ancak bu gereksinimler toplumun yapısı ve normlarıyla şekillenir. Peki, “talep bölgesi” nedir ve toplumsal yapılarla ne gibi ilişkiler kurar? Bir gün bir sokakta yürürken, karşınıza farklı dükkanlar, restoranlar, pazarlar çıkar. Her birinin farklı müşteri kitlesi olduğunu, bazılarının şehrin yoğun caddelerinde, bazılarının ise sessiz sokaklarında bulunduğunu fark edersiniz. Peki, bu dükkanlar niye burada? Kimi zaman bir bölge, sadece o bölgeye özgü talepler doğrultusunda şekillenir. “Talep bölgesi” de, toplumun taleplerinin ve ihtiyaçlarının mekânsal olarak nasıl…

Sofya Hangi Ülkeye Aittir? Bir Felsefi Düşünme Denemesi Bir şehir, bir ülkenin sınırları içinde var olmanın ötesinde, bizim ona yüklediğimiz anlamlarla şekillenir. Peki, bir yerin ait olduğu ulus sadece coğrafi bir gerçeklik midir, yoksa o yerin kimliğini belirleyen başka unsurlar da var mıdır? Sofya’nın hangi ülkeye ait olduğu sorusu, yalnızca coğrafi bir sorgulama olmaktan çok daha fazlasıdır. Bu soruya yanıt ararken, etik, epistemoloji ve ontoloji gibi felsefi perspektifleri göz önünde bulundurmak, bize çok daha derin bir anlam kazandırabilir. Etik Perspektiften: Sofya’nın Kimliğine Dair Ahlaki Bir Sorun Bir şehrin hangi ülkeye ait olduğunu sorgulamak, aslında bir ahlaki duruş sergilemeyi gerektirir. Etik,…