Yeti Efsanesi hangi ülkede? Karla Kaplı Bir Gizemin Peşinde
Bazen insanın aklına öyle sorular düşüyor ki, sanki beynin arka planında gereksiz sekmeler açılmış gibi hissediyorsun. Mesela ben bir gün İzmir’de 35 derece sıcakta, ter içinde sokakta yürürken şunu düşündüm: “Yeti Efsanesi hangi ülkede?”
Tam o anda bir klima altına sığınmışım gibi içim serinledi ama kafam daha da karıştı.
Çünkü Yeti dediğin şey, öyle marketten alınan bir efsane değil. Bayağı dağ, kar, buzul, mistik ayak izi falan… Ve insan ister istemez merak ediyor: Bu koca tüylü gizemli varlık hangi ülkenin sorumluluk alanına giriyor?
Yeti Efsanesi hangi ülkede? sorusunun coğrafi karşılığı
İşin en net cevabını baştan verelim: Yeti efsanesi, genellikle Himalaya Dağları çevresinde anlatılır. Yani tek bir ülkeye sıkıştırmak biraz haksızlık olur.
Ama haritayı açınca ana sahne şöyle:
Nepal
Bhutan
India (özellikle kuzey dağlık bölgeleri)
Tibet bölgesi
Yani Yeti’nin evi tek bir apartman dairesi değil; resmen “dağlık Airbnb zinciri” gibi düşün. Bugün Nepal’de, yarın Tibet’te, öbür gün Bhutan’da “ben buradayım” diyebilir.
Ben bunu öğrendiğimde şunu düşündüm:
“Bu Yeti bayağı gezgin ya… benden daha çok ülke görmüş olabilir.”
İzmirli biri olarak Yeti fikrine yaklaşmak
İzmir’de büyüyünce dünya algın biraz farklı oluyor. Bizde efsane yaratık denince akla genelde:
Yazın ortasında esen rüzgar
Bornova’da park yeri bulma mucizesi
Kordon’da uygun fiyatlı çay bulma ihtimali
Ama bir anda karşına Yeti çıkıyor: dev, tüylü, buz gibi dağlarda yaşayan bir yaratık.
Düşünsene, ben Alsancak’ta 10 dakika yürüyünce “ter içinde hayatta kalma modu”na geçiyorum. Yeti ise eksi bilmem kaç derecede “bugün de dağ gezisi yapayım” modunda.
Burada bir iç ses devreye giriyor:
“Sen yanlış iklimde mi spawn oldun acaba?”
Himalayalar: Yeti’nin sahne aldığı dev dekor
Yeti efsanesini anlamak için önce sahneyi anlamak lazım. Bu sahne de Himalayalar.
Himalayalar öyle sıradan dağlar değil. Everest var, kar var, rüzgar var, oksijen yok denecek kadar az… Yani orada yaşayan bir şey varsa zaten otomatik olarak “efsane” kategorisine giriyor.
Bu yüzden Yeti fikri de aslında çok garip değil. İnsanlar yıllar önce şunu düşünmüş olabilir:
“Biz burada donuyoruz ama şu izler kimden geliyor?”
Ve birisi muhtemelen eklemiş:
“Abi kesin kocaman, tüylü, iki ayaklı bir şey.”
İşte efsane böyle başlar. Biraz üşüme, biraz hayal gücü, biraz da dağ yalnızlığı.
Yeti Efsanesi hangi ülkede? sorusunun kültürel boyutu
Yeti sadece “hangi ülkede yaşıyor” sorusu değil, aynı zamanda kültürel bir miras. Özellikle Nepal ve Tibet tarafında Yeti, halk hikâyelerinde sık sık geçer.
Bazı anlatılarda Yeti:
Dağların koruyucusu
Kutsal bir varlık
İnsanlardan uzak duran bir “orman filozofu”
Ben bunu duyunca Yeti’yi kafamda şöyle canlandırdım:
Kendi halinde, sosyal medyadan uzak, dağda yaşayan ve “ben insanlarla uğraşamam” diye düşünen bir tip.
Hatta bir arkadaş ortamında bunu anlatsam muhtemelen biri şöyle derdi:
“Bu bildiğin doğa sever depresif abi değil mi?”
Yeti’nin ülkeler arası dolaşım problemi
Şimdi dürüst olalım. Yeti gerçekten varsa ve Himalayalar’da yaşıyorsa, pasaport sorunu bayağı sıkıntı.
Düşünsene:
Nepal’den çıkıyor → “Vize aldın mı?”
Tibet’e giriyor → “Burası özel bölge”
Hindistan’a geçiyor → “Kimlik kontrolü”
Bhutan’a gidiyor → “Turistik giriş formu doldur”
Yeti muhtemelen bunları duyunca:
“Ben dağda kalayım daha iyi.”
Bu noktada insan ister istemez şunu düşünüyor:
Belki de Yeti’nin görünmemesinin sebebi gizem değil, sadece bürokrasiye girmemek istemesi olabilir.
İzmir’de Yeti olsaydı ne olurdu?
Bazen absürt düşünceler en gerçekçi soruları doğurur. Mesela Yeti İzmir’e gelseydi ne olurdu?
Kordon’da Yeti
Kordon’da yürüyen bir Yeti düşün:
Dondurma kuyruğuna giriyor
Martılara şaşkın bakıyor
“Bu deniz neden bu kadar tuzlu?” diye düşünüyor
Bir turist muhtemelen fotoğraf çekip caption atardı:
“İzmir’de nadir görülen yerli halk”
Bornova metroda Yeti
Metroda sıkışmış bir Yeti:
“Ben dağda daha rahat nefes alıyordum…”
Yanındaki yolcu:
“Abi biraz çantanı çekebilir misin?”
Yeti:
“Ben çanta değilim…”
Yeti Efsanesi hangi ülkede? sorusunun bilimsel tarafı
Bilim insanları Yeti meselesine genelde daha temkinli yaklaşır. Bulunan ayak izleri, tüy örnekleri ve gözlemler çoğu zaman ayı, maymun türleri veya yanlış yorumlamalarla açıklanır.
Ama burada işin güzel tarafı şu:
Efsane, kanıtla bitmez.
Çünkü insanlar sadece gördüklerine değil, görmek istediklerine de inanır.
Ve dürüst olmak gerekirse, karla kaplı dev dağlarda “bir şey var mı acaba?” sorusu bile yeterince heyecanlı.
Yeti neden tek bir ülkeye ait değil?
Asıl önemli nokta bu. Yeti’nin tek bir ülkeye ait olmaması aslında çok anlamlı.
Bhutan, India, Nepal ve Tibet aynı dağ sistemini paylaşıyor. Yani Yeti’nin “ülke sınırı tanımama” gibi bir lüksü var.
Bu da onu biraz daha özgür, biraz daha efsanevi yapıyor.
Ben bunu düşündüğümde içimden şu geçti:
“Keşke biz de böyle sınır tanımayan bir özgürlük hissine sahip olsak… ama bizde en fazla İzban saatleri kadar özgürlük var.”
Gündelik hayatla Yeti arasında garip benzerlikler
İnsan bazen kendi hayatını da Yeti gibi hissediyor. Mesela:
Kimse seni tam görmüyor ama herkes bir şey biliyor
Var olup olmadığın tartışılıyor
Hakkında efsaneler üretiliyor
Tam burada iç ses devreye giriyor:
“Ben Yeti miyim yoksa sadece sosyal hayatı zayıf bir insan mı?”
Bu soruyu fazla kurcalamamak en iyisi.
Yeti Efsanesi hangi ülkede? sorusunun romantik tarafı
İşin romantik kısmı şu: Yeti, aslında insanın bilinmeyene duyduğu özlemin bir sembolü.
Himalayalar gibi ulaşılması zor yerlerde yaşadığı düşünülen bir varlık olması, onu daha da çekici yapıyor.
Çünkü insan şunu seviyor:
Ulaşılamayan şey
Gizemli olan şey
Biraz da “acaba var mı ya?” dedirten şey
Yeti tam olarak bu üçlünün birleşimi.
Son düşünceler: Yeti aslında nerede?
Tavsiye Ettiğimiz İçerik: Türkiye karbon vergisi ne zaman ?
Belki de en doğru cevap şu: Yeti sadece bir ülkede değil, insan hayal gücünün olduğu her yerde.
Nepal’de bir köylünün hikâyesinde, Tibet’te bir keşişin anlatısında, Bhutan’da bir çobanın izinde yaşıyor olabilir.
Ya da hiçbiri değildir. Belki de sadece karın içinde kaybolan bir gölge.
Ama ne olursa olsun, “Yeti Efsanesi hangi ülkede?” sorusu insanı harita açmaya, dağları hayal etmeye ve biraz da kendi kafasının içinde kaybolmaya itiyor.
Ve belki de en güzeli bu.
“Yeti Efsanesi hangi ülkede” hakkındaki meraklarınızı giderebildiysek ne mutlu bize. Bij ailesi olarak her zaman yanınızdayız!